Zespół Marfana i inne zespoły o fenotypie marfanoidalnym

Zespół Marfana (ZM) został po raz pierwszy opisany przez francuskiego pediatrę -Antoine Bernarda Marfana w 1896 roku na podstawie objawów zaobserwowanych u 5-letniej dziewczynki w postaci dolichostenomelii. Kilka lat później Emile Charles Achard wprowadził termin arachnodaktylii, oznaczający nadmiernie długie, pająkowate palce. Zarówno czasopisma medyczne, jak i prasa popularna sugerowały występowanie ZM u Abrahama Lincolna. Jednakże, żaden z tych trzech opisanych tu przypadków nie był "prawdziwym" ZM jaki znamy dzisiaj. Przykurcze w stawach sugerują , że pacjentka dr Marfana prezentowała typowe objawy dla CCA ( congenital contractural arachnodactyly) opisanego przez dr Beals'a w 1972 r. Również przypadek dr. Achard'a znany jest dzisiaj jako zespół pod jego imieniem.

Nawet Abraham Lincoln bardziej odpowiada pod względem objawów zespołowi Stickler'a niż ZM. Pierwszy typowy opis ZM jest przypisywany okuliście - dr E.Williamsowi (1876), natomiast w literaturze niefachowej również o całe 10 lat wyprzedza opis dr Marfana , Sir Arthur Conan Doyle w "A study of Scarlet". Sugeruje się, że objawy tego zespołu prezentował również Paganini. Tak więc pomimo tego, że zespół ten znamy pod nazwiskiem dr Marfana, kto naprawdę opisał go po raz pierwszy jest sprawą dyskusyjną. Pierwszeństwo tego opisu może należeć także do Babilończyków, którzy wspomnieli o nim w V wieku n.e. Powszechną uwagę opinii publicznej na ZM skupił fakt tragicznej śmierci w 1986r. słynnego amerykańskiego gracza w siatkówkę Flo Hyman'a, który zmarł z powodu pęknięcia tętniaka aorty w przebiegu ZM. Dziś wiadomo że ZM dziedziczy się w sposób autosomalny dominujący. Oznacza to, że objawy występują już u heterozygoty. Charakteryzuje się on dużym stopniem penetracji patologicznego genu oraz różnorodną ekspresją. Gen, którego mutacje są odpowiedzialne za występowanie charakterystycznych dla tego zespołu objawów został już zmapowany na chromosomie 15 i sklonowany, a jego produktem białkowym jest fibrylina - białko uczestniczące w tworzeniu struktury włókien elastycznych.

Pierwszeństwo tego opisu może należeć także do Babilończyków, którzy wspomnieli o nim w V wieku n.e. Powszechną uwagę opinii publicznej na ZM skupił fakt tragicznej śmierci w 1986r. słynnego amerykańskiego gracza w siatkówkę Flo Hyman'a, który zmarł z powodu pęknięcia tętniaka aorty w przebiegu ZM. Dziś wiadomo że ZM dziedziczy się w sposób autosomalny dominujący. Oznacza to, że objawy występują już u heterozygoty. Charakteryzuje się on dużym stopniem penetracji patologicznego genu oraz różnorodną ekspresją. Gen, którego mutacje są odpowiedzialne za występowanie charakterystycznych dla tego zespołu objawów został już zmapowany na chromosomie 15 i sklonowany, a jego produktem białkowym jest fibrylina - białko uczestniczące w tworzeniu struktury włókien elastycznych.

Częstość występowania ZM ocenia się na około 1,5 - 10 osób na 100 000 urodzeń.

Aż u 70 -85% chorych możemy stwierdzić tło rodzinne. W pozostałych przypadkach wystąpienie tego zespołu jest skutkiem nowej mutacji. W takich sporadycznych przypadkach czynnikiem sprzyjającym jest "zaawansowany" wiek ojca. Diagnostyka ZM opiera się na obecności charakterystycznych odchyleń od stanu prawidłowego stwierdzanych w badaniu klinicznym w obrębie:

układu kostnego
układu naczyniowego
narządu wzroku

Dodatkowym czynnikiem znacznie ułatwiającym ustalenie rozpoznania jest dokładnie przeprowadzony wywiad rodzinny. Rozpoznanie ZM, oparte o badanie kliniczne i wywiad rodzinny ustala się na podstawie obecności typowych objawów współistniejących w 3 układach przy negatywnym wywiadzie rodzinnym oraz w 2 lub więcej układach przy stwierdzeniu obciążonego wywiadu rodzinnego. Objawy charakterystyczne dla tego zespołu mogą być stwierdzane już przy urodzeniu. Czasami, wzrost jest prawidłowy, jednakże osoby z ZM
są nieco wyższe i szczuplejsze. U dzieci wzrost zazwyczaj wynosi powyżej 97 centyla. Rozwój umysłowy jest prawidłowy i stanowi to jedną z cech różnicujących ten zespół między innymi z homocystynurią.

Do podstawowych objawów kostno-stawowych ZM należy:

dolichostenomelia
dolichocefalia
zniekształcenie klatki piersiowej
boczne skrzywienie kręgosłupa
arachnodaktylia oraz wiotkość stawów

Biorąc pod uwagę odchylenia w układzie krążenia, należy wymienić:
poszerzenie aorty wstępującej, prowadzące do powstania tętniaka
wypadanie płatków zastawki mitralnej komorowe zaburzenia rytmu

Ze strony narządu wzroku stwierdza się m.in:

krótkowzroczność
podwichnięcie soczewki
odwarstwienie siatkówki

Ze względu na różnorodność objawów klinicznych, stopień ich zaawansowania oraz okres ich pierwszego wystąpienia, zespół Marfana należy odróżnić od innych zespołów o podobnym, marfanoidalnym fenotypie. Należy do nich między innymi:

Homocystynuria
zespół Beals'a
zespół Acharda
zespół Stickler'a
marfanoidalny zespół wiotkości stawowej
typ VI zespołu Ehlers-Danlos

Homocystynuria należy do chorób monogenowych, dziedziczących się w sposób autosomalny recesywny. Występuje z częstością 1/100 000 osób i charakteryzuje się wysokim poziomem homocystyny w surowicy krwi i w moczu. Nie leczona doprowadza do wystąpienia odchyleń od stanu prawidłowego w postaci upośledzenia rozwoju umysłowego, osteoporozy, przykurczów w obrębie stawów czy epizodów zakrzepów naczyniowych. Podobnie, jak w ZM obserwuje się podwichnięcie soczewki.

Zespół Beals'a, podobnie jak ZM dziedziczy się w sposób autosomalny dominujący. Nie stwierdza się podwichnięcia soczewki, występują jednak inne wrodzone wady narządu wzroku. Również uważa się, iż o wiele rzadziej niż w ZM występują charakterystyczne dla ZM objawy ze strony układu krążenia, jednakże częściej notuje się wrodzone wady serca. Widoczna jest również różnica w wyglądzie zewnętrznym chorego. Twarz jest zaokraglona, a małżowiny uszne zazwyczaj prawidłowe w ZM, tutaj są przeważnie charakterystycznie pokarbowane.

Objawy zespołu Acharda są najbardziej zauważalne w obrębie rąk, widoczna jest duża wiotkość w stawach międzypaliczkowych. Opisuje się również tzw. subiektywną arachnodaktylię, spowodowaną tym, że trzony paliczków i kości śródręcza są węższe ale prawidłowej długości.

espół Stickler'a, uwarunkowany autosomalnie dominująco, również czasami bywa mylony z ZM. Charakteryzuje się objawami dysplazji kręgosłupowo-nasadowej, zmianami w obrębie narządu wzroku oraz cechami dysmorfii twarzy. Podobnie jak w ZM, podwichnięcie soczewki stwierdza się również w typie VI zespołu Ehlers-Danlos. Dodatkowo, oprócz marfanoidalnego fenotypu można zauważyć nadmierną wiotkość i elastyczność skóry.

Marfanoidalny zespół nadmiernej wiotkości stawowej łączy w sobie cechy ZM i zespołu Ehlers-Danlos. Objawy ze strony układu kostno - stawowego typowe dla ZM współistnieją z typowymi dla zespołu Ehlers-Danlos w postaci dużego stopnia wiotkości stawów oraz nadmiernej elastyczności skóry. Nie stwierdza się zmian patologicznych w obrębie narządu wzroku, jednakże objawy ze strony układu krążenia są identyczne jak w ZM. Dodatkowo, mogą tu również wystąpić inne cechy zespołu Ehlers-Danlos, takie jak skłonność do wybroczyn skórnych , trudności w gojeniu się ran, czy pergaminowa skóra.

Należy również zwrócić uwagę na konieczność różnicowania w niektórych przypadkach ZM z zespołem Sotos czy aberracjami chromosomowymi, takimi jak zespół XYY, czy zespół Klinefeltera XXY.

Reasumując, należy zwrócić uwagę na fakt, iż stnieje wiele zespołów marfanopodobnych. Rozpoznanie ZM nadal opiera się tylko i wyłącznie na istnieniu typowych odchyleń od stanu prawidłowego stwierdzanych w badaniu klinicznym, dlatego dokładne określenie cech fenotypowych, odchyleń w badaniu ortopedycznym, radiologicznym, okulistycznym i kardiologicznym pozwala na dokładne ustalenie rozpoznania oraz udzielenie porady genetycznej.

Skomentuj

Tylko zalogowani użytkownicy mogą komentować artykuły .
Proszę zaloguj się lub zarejestruj.